Deelname DIR-NL aan CINDAQ project - 9 april 2011 In april 2011 is een groep grotduikers van DIR-NL naar Mexico geweest: Alex Angenent, Michel Heen, Robert Heijnen, Alex Marcu en Fred Boer. Naast duiken maken en het volgen van een GUE Cave2 cursus is medewerking verleend aan het CINDAQ project. Dit is het verslag van Alex Angenent:

Het meewerken bestaat uit het plaatsen van sensoren in de grotten van Mexico. De eerste ‘chains’ van sensoren zijn op 9 april door leden van DIR-NL geplaatst in de grot Mayan Blue. Het plaatsen van de sensoren wordt gecoördineerd door Fred Devos van Zero Gravity. Met Fred hebben we ’s-Morgens afgesproken om eerst de werking van de sensoren en plaatsing te bespreken.

Bij Zero Gravity geeft Fred in het instructielokaal een uitgebreide introductie in het CINDAQ project en de sensoren.

Wat is CINDAQ?

El Centro Investigador del Sistema Acuífero de Quintana Roo, kortweg CINDAQ. Het is een organisatie die als doel heeft om informatie over grotten en aan grotten gerelateerde informatie beschikbaar te stellen aan wetenschappers en overige belangstellenden. Hiermee wordt op deze manier ook het bewustzijn en de waardering van grotten onder het grote publiek vergroot. Deze data heeft betrekking op de onderwatergrotten en cenotes in de Mexiciaanse provincie Quintana Roo gelegen op het Yucatan schiereiland. Met het beschikbaar maken van deze informatie kunnen wetenschappers een beter inzicht en begrip krijgen in diverse kenmerken van deze grotten. Ook GUE’s Project Baseline zal van deze informatie gebruik maken. Uitgebreide informatie over CINDAQ is op de website te lezen.

Hoe functioneren de sensoren?

In het CINDAQ project worden sensoren op diverse plaatsen in de grotten geplaatst. De positie van de sensoren worden zorgvuldig gekozen om het gewenste resultaat te bereiken. De sensoren zijn afkomstig van Sensus Ultra, welke voor het project de sensoren tegen een aangepaste prijs levert. De DIR-NL groep heeft geld ingezameld onder haar leden en zes van deze sensoren aangekocht.

De sensoren zijn relatief eenvoudig en hierdoor dus goed betaalbaar. Enkel de diepte en temperatuur wordt met intervallen geregistreerd en opgeslagen. Het geheugen van de sensoren is groot genoeg om data van een half jaar op te slaan. Zelfs met deze beperkte meetgegevens wordt een schat aan informatie verzameld en ontstaat bijvoorbeeld inzicht in hoe de grotten reageren op regenbuien daarmee hoe water zich onder de grond gedraagt. Lokale overheden en boeren kunnen deze informatie vervolgens weer gebruiken bij het plannen van nieuwbouw en irrigatie. De sensoren worden op een vaste plaats en diepte geplaatst. De diepte meting geeft een continue beeld van het waterniveau in de grotten en aangesloten cenotes.

Fred laat enkele voorbeelden zien uit eerder opgenomen data: Het waterniveau schommelt met een minuscuul verschil met een regelmaat van 12 uur, dit komt overeen met het getij van de zee. Dit getijden effect wordt tot 10km in het binnenland opgemerkt. Een andere meetperiode laat een verval zien van 40cm in dertig uur.

Een ander kenmerk wat met de sensoren wordt gemeten is de halocline. De grotten in Mexico kenmerken zich door dit bijzondere fenomeen, de scheiding van zout en zoet water. Het zoete water ‘drijft’ als het ware op het zoute, uit zee afkomstige, water. Het verschil tussen het zoet en zout water bedraagt ca. 1 tot 2 graden. Door meerdere sensoren te plaatsen op verschillende dieptes, kan door middel van de temperatuurmeting het niveau van deze halocline worden gemeten.

Hoe en waar worden de sensoren geplaatst?

De sensoren worden met een vaste onderlinge afstand aan een kunststof ketting vastgemaakt. Deze ketting wordt aan het plafond of bovenop een richel gemonteerd. De ketting wordt op een vooraf uitgezochte specifieke locatie geplaatst. Om meetfouten te voorkomen is het van belang dat ze niet verstoord worden door menselijke activiteiten en worden de sensoren uit het zicht geplaatst. Het is de bedoeling om van iedere locatie een schets te maken zodat andere teams de sensoren later kunnen ophalen, uitlezen en weer terugplaatsen.

Minimaal iedere 6 maanden worden de sensoren uit de grotten gehaald om de data uit te lezen. Daarna moeten de sensoren weer worden teruggeplaatst. In de praktijk betekent dit dat de sensoren jaarlijks door meerdere delegaties van DIR-NL bezocht kunnen worden. De coördinatie daarvan verloopt via Zero Gravity. Ze hebben hiervoor een laptop beschikbaar die meegenomen kan worden naar de grot, zodat de sensoren worden uitgelezen tussen twee duiken door.

Het plaatsen van de sensoren

Na de uitgebreide briefing van Fred Devos rijden we naar Mayan Blue, net ten zuiden van Tulum. Op de parkeerplaats worden de kettingen (chains) voorbereid en op maat gemaakt.

De eerste ‘chain’ van sensoren zal diep in de grot worden geplaatst door het GUE Cave2 team bestaande uit Alex Marcu en Fred Boer. Helaas heeft Alex last van zijn oren en laat het duiken vandaag aan zich voorbij gaan. De Freds (Fred Boer en Fred Devos) plaatsen de sensoren dus samen.

Terwijl zij onderwater gaan bereiden Michel Heen, Robert Heijnen en ik ons voor op de duik. Als GUE Cave1 team zullen wij de sensoren dichterbij de ingang plaatsen. Na terugkomst van Fred en Fred gaan wij met Fred Devos de tunnel in.

Fred zal eerst de ketting installeren waarna wij ieder één van de sensoren zullen plaatsen. Het plaatsen van de ketting duurt wat langer dan verwacht en gedurende 20 minuten doen we een oefening in trim en buoyancy. Nadat Fred de ketting op zijn plaats heeft monteert Robert de eerste sensor met tie-wraps aan de ketting. Als hij terugkomt ben ik aan de beurt, maar ik zit te dicht op turn pressure en doe mijn duim omhoog. We zwemmen terug en bij de uitgang communiceren we om weer 30 bar te gebruiken om het plaatsen af te maken. Net als Robert monteer ik de sensor met tie-wraps.

Fred maakt wat video opnamen met een kleine camera. De beelden zijn helaas niet geweldig, maar bruikbaar.

Michel heeft de eer om de laatste sensor te monteren en de ketting vanaf de richel te laten zakken. Eenmaal naar beneden gelaten is de ketting vanaf de lijn niet zichtbaar, de kans dat sensoren worden verstoord is dus zeer klein.

Met deze stap van twee ‘chains’ van ieder drie sensoren hebben we als DIR-NL een klein steentje bijgedragen aan het begrijpen en behouden van de grotten en cenotes in het gebied. Iedereen die mee heeft gedaan en gaat doen, bij deze bedankt voor de bijdrage. Mocht je naar Mexico gaan, meld je dan aan om sensoren op te halen, uit te lezen en terug te plaatsen.

Mocht je geen plannen hebben voor Mexico, dan kunnen we je van harte aanbevelen om die toch te gaan maken!

Alex Angenent

Overige teamleden: Michel Heen, Robert Heijnen, Alex Marcu en Fred Boer